Oogstschuur
Dit is de Oogstschuur, met oude landbouwwerktuigen die laten zien hoe boeren vroeger werkten. Door eeuwenlange boerenarbeid ontstond het karakteristieke Twentse landschap dat we vandaag nog kennen.
Er wordt weleens gezegd: Het Twentse land is gevormd door boerenhand.
En wie om zich heen kijkt, begrijpt waarom. De akkers, de weilanden, de houtwallen en de kronkelende zandwegen. Het lijkt allemaal zo vanzelfsprekend. Maar dat landschap is het resultaat van eeuwenlang ploegen, zaaien, maaien en oogsten.
In deze schuur staan de werktuigen waarmee de boeren dat werk vroeger deden. Sommige zijn eenvoudig, andere al behoorlijk vernuftig. Maar allemaal vertellen ze hetzelfde verhaal: het boerenleven was hard werken.
Neem het ploegen. Tegenwoordig trekt een tractor met gemak een grote ploeg door de akker. Vroeger liep de boer achter een houten ploeg, getrokken door een paard of een os. Urenlang. Voor na voor. En als het land eindelijk klaar was, moest er nog gezaaid worden.
Ook het oogsten gebeurde aanvankelijk helemaal met de hand. Met een sikkel of een zeis werd het graan gemaaid. Daarna werd het samengebonden tot schoven, op het land te drogen gezet en naar de boerderij gebracht. En dan moest het graan nog gedorst worden om de korrels uit de aren te krijgen.
Geen wonder dat de hele familie moest meehelpen. Van jong tot oud. Want als de oogst rijp was, kon je niet rustig wachten tot volgende week. Het weer bepaalde het werk.
Langzaam veranderde dat. Er kwamen machines die het maaien, dorsen en andere werkzaamheden gemakkelijker maakten. Eerst nog getrokken door paarden, later aangedreven door motoren en tractoren.
Wat vroeger dagen kostte, kon ineens in enkele uren. En tegenwoordig doet een grote maaidorser, een combine, het maaien en dorsen zelfs in één werkgang.
Maar de boeren veranderden niet alleen hun werktuigen. Ze veranderden ook het landschap.
Duizenden jaren geleden was een groot deel van Twente bedekt met bossen. De eerste landbouwers kapten en brandden stukken bos om akkers aan te leggen. Daar verbouwden ze hun graan. Wanneer de bodem na enkele jaren uitgeput raakte, zochten ze een nieuw stuk grond.
Op de verlaten akkers graasde het vee. Waar het bos niet meer terugkwam, ontstonden geleidelijk open landschappen en heidevelden. Zo veranderde de mens stap voor stap de natuur.
Later gingen boeren hun akkers steeds langer op dezelfde plek gebruiken. Vooral op de hoger gelegen zandgronden ontstonden grote, aaneengesloten akkercomplexen: de essen.
De lagere, vochtige gronden langs de beken waren geschikt als hooilanden. Daar werd het gras gemaaid en gedroogd om het vee in de winter te kunnen voeren.
Om de akkers en weilanden kwamen houtwallen en heggen. Die hielden het vee tegen, boden beschutting en leverden bovendien brandhout en gebruikshout.
En zo ontstond langzaam dat prachtige Twentse coulisselandschap. Een landschap waarin je steeds weer een nieuw doorkijkje krijgt, alsof je door de coulissen van een theater loopt.
Die afwisseling van akkers, weilanden, bomen en houtwallen bood ook ruimte aan allerlei planten en dieren. Het boerenland was daardoor lange tijd een bijzonder gevarieerd landschap.
Maar de ontwikkeling ging verder. Met de komst van grote landbouwmachines werden kleine akkers samengevoegd en verdwenen op veel plaatsen de houtwallen. De landbouw werd efficiënter, maar het landschap verloor daarmee ook een deel van zijn karakter.
Gelukkig is in Twente nog veel van dat oude landschap bewaard gebleven.
Kijk nog eens naar de werktuigen in deze schuur. Ze lijken misschien eenvoudig en ouderwets, maar ze vertellen het verhaal van een enorme ontwikkeling. Van de boer die met een paard en een houten ploeg zijn akker bewerkte, tot de moderne landbouw met machines die bijna alles kunnen.
En toch is er één ding niet veranderd.
Ook de modernste boer blijft afhankelijk van de grond, het weer en de seizoenen.
Want uiteindelijk heeft de natuur nog altijd het laatste woord.
En wie om zich heen kijkt, begrijpt waarom. De akkers, de weilanden, de houtwallen en de kronkelende zandwegen. Het lijkt allemaal zo vanzelfsprekend. Maar dat landschap is het resultaat van eeuwenlang ploegen, zaaien, maaien en oogsten.
In deze schuur staan de werktuigen waarmee de boeren dat werk vroeger deden. Sommige zijn eenvoudig, andere al behoorlijk vernuftig. Maar allemaal vertellen ze hetzelfde verhaal: het boerenleven was hard werken.
Neem het ploegen. Tegenwoordig trekt een tractor met gemak een grote ploeg door de akker. Vroeger liep de boer achter een houten ploeg, getrokken door een paard of een os. Urenlang. Voor na voor. En als het land eindelijk klaar was, moest er nog gezaaid worden.
Ook het oogsten gebeurde aanvankelijk helemaal met de hand. Met een sikkel of een zeis werd het graan gemaaid. Daarna werd het samengebonden tot schoven, op het land te drogen gezet en naar de boerderij gebracht. En dan moest het graan nog gedorst worden om de korrels uit de aren te krijgen.
Geen wonder dat de hele familie moest meehelpen. Van jong tot oud. Want als de oogst rijp was, kon je niet rustig wachten tot volgende week. Het weer bepaalde het werk.
Langzaam veranderde dat. Er kwamen machines die het maaien, dorsen en andere werkzaamheden gemakkelijker maakten. Eerst nog getrokken door paarden, later aangedreven door motoren en tractoren.
Wat vroeger dagen kostte, kon ineens in enkele uren. En tegenwoordig doet een grote maaidorser, een combine, het maaien en dorsen zelfs in één werkgang.
Maar de boeren veranderden niet alleen hun werktuigen. Ze veranderden ook het landschap.
Duizenden jaren geleden was een groot deel van Twente bedekt met bossen. De eerste landbouwers kapten en brandden stukken bos om akkers aan te leggen. Daar verbouwden ze hun graan. Wanneer de bodem na enkele jaren uitgeput raakte, zochten ze een nieuw stuk grond.
Op de verlaten akkers graasde het vee. Waar het bos niet meer terugkwam, ontstonden geleidelijk open landschappen en heidevelden. Zo veranderde de mens stap voor stap de natuur.
Later gingen boeren hun akkers steeds langer op dezelfde plek gebruiken. Vooral op de hoger gelegen zandgronden ontstonden grote, aaneengesloten akkercomplexen: de essen.
De lagere, vochtige gronden langs de beken waren geschikt als hooilanden. Daar werd het gras gemaaid en gedroogd om het vee in de winter te kunnen voeren.
Om de akkers en weilanden kwamen houtwallen en heggen. Die hielden het vee tegen, boden beschutting en leverden bovendien brandhout en gebruikshout.
En zo ontstond langzaam dat prachtige Twentse coulisselandschap. Een landschap waarin je steeds weer een nieuw doorkijkje krijgt, alsof je door de coulissen van een theater loopt.
Die afwisseling van akkers, weilanden, bomen en houtwallen bood ook ruimte aan allerlei planten en dieren. Het boerenland was daardoor lange tijd een bijzonder gevarieerd landschap.
Maar de ontwikkeling ging verder. Met de komst van grote landbouwmachines werden kleine akkers samengevoegd en verdwenen op veel plaatsen de houtwallen. De landbouw werd efficiënter, maar het landschap verloor daarmee ook een deel van zijn karakter.
Gelukkig is in Twente nog veel van dat oude landschap bewaard gebleven.
Kijk nog eens naar de werktuigen in deze schuur. Ze lijken misschien eenvoudig en ouderwets, maar ze vertellen het verhaal van een enorme ontwikkeling. Van de boer die met een paard en een houten ploeg zijn akker bewerkte, tot de moderne landbouw met machines die bijna alles kunnen.
En toch is er één ding niet veranderd.
Ook de modernste boer blijft afhankelijk van de grond, het weer en de seizoenen.
Want uiteindelijk heeft de natuur nog altijd het laatste woord.
De oogstschuur – Vroege landbouw
Luister en lees
Luister en lees
De oogstschuur – Vroege landbouw
Er wordt wel eens gezegd “Het Twentse land is gevormd door boerenhand”.
Het coulisselandschap van akkers, weilanden afgewisseld met boomwallen, is typisch voor dit gebied.
Het bewerken van land heeft door de jaren heen een grote ontwikkeling doorgemaakt. In vroeger jaren werd het land bewerkt met houten werktuig en met paardenkracht : later met tractoren en steeds meer machines.
Er was gereedschap om te ploegen, om het land te bemesten, om te zaaien en om te oogsten.
Begin van de vorige eeuw ontstond steeds meer de mechanische bewerking van het land en nu zien we grote zware machines, zoals combines die grote oppervlakten akkers heel efficiënt bewerken. Dat was vroeger wel anders : moeizaam handwerk met eenvoudige middelen.
Sinds de prehistorie hebben mensen het land naar hun hand gezet. De ontwikkeling van de landbouw is hierin de drijvende kracht geweest. In tegenstelling tot de primitieve jager verandert de landbouwer zijn omgeving en heeft invloed op de natuur om hem heen. Aanvankelijk is de landbouwer verrijkend voor de natuur. Door de variatie in landschapstypen die door het menselijk ingrijpen ontstaan, komen er kansen voor nieuwe planten en diersoorten. De prehistorische volkeren die zich in deze regio, in de uitgestrekte oerbossen ophielden pleegden aanvankelijk een vorm van roofbouw. Op de stuwwallen en dekzandgronden werden de hoger gelegen delen van het oerbos platgebrand en op de ontstane akkertje werd tarwe verbouwd.
Er werd geen bemesting toegepast, was de grond na een aantal oogsten uitgeput, dan werd er een nieuwe akker in het bos gemaakt. De oude akker werd als weide gebruikt voor varkens en kleine runderen. Het bos krijgt geen kans meer op de uitgeputte bodem en na verloop van tijd ontstaat op deze plekken de heide die, veel later, grote delen van Twente zal bedekken. Steeds meer hoger gelegen bos wordt gekapt voor weide en akkergrond. Een direct gevolg hiervan is een versnelde afvoer van water via de beekdalen die, in lagergelegen gebieden, voor overstromingen, broeklanden en moerasvorming zorgen. De erosie zorgt voor rijke beekdalen en na kap van de hier ontstane berkenbossen, voor bloemrijke hooilanden.
De akkerbouw concentreert zich op de hoger gelegen delen. Hier ontstaan aaneengesloten landbouwgebieden de z.g. essen. Aan de randen van de essen vinden we de weilanden, de z.g. ‘Hooilanden’. Deze lagen bij voorkeur aan het water en dicht bij de boerderij. Deze weilanden werden rondom voorzien van hekwerk en begroeiing zoals knotwilgen. Het zijn de houtwallen die het Twentse landschap zo aantrekkelijk maken.
Rond 800 na Chr. zijn hier de eerste dorpen en steden ontstaan. Het waren nog maar kleine eilandjes in een woest gebied. De bevolking bestond uit, aan de Saksen gelieerde stammen of familiegroepen, voornamelijk de Tubanti, naar wie deze streek is genoemd. Hun geloof vertoonde veel overeenkomsten met de noordelijke mythologie. Freya, Tyr, en Wodan waren de goden die werden vereerd. Tegenwoordig is in Twente nog steeds iets terug te vinden van die oertijd.
De oogstschuur - Gereedschappen
Luister en lees
Luister en lees
De oogstschuur - Gereedschappen
Een bekend gezegde is : “ En de boer hij ploegde voort” . Met een houten ploeg en later een ijzeren ploeg, voortgetrokken door een os of door paardenkracht, werd het land bewerkt. De grond werd los gemaakt om te kunnen zaaien en poten. De grond moest bemest worden. Wanneer het gewas opkwam moest er onkruid gewied worden en wanneer de oogst rijp was moest er geoogst worden.
Dat was hard werken. Een bekende spreuk is “ Zit de boer steeds op z’ n kont, komt er geen aardappel uit de grond…”. Rogge, haver, tarwe en gerst werd er verbouwd. Bij het oogsten werd dit gemaaid met een zeis ‘een zicht’. Er werden bundels gemaakt, de ‘garven’. Deze garven werden tegen elkaar gezet op het land om te drogen en vormden ‘hokken’. Volgeladen wagens werden naar de boerderij gebracht waar het kaf van het koren werd gescheiden. De zaden werden naar de molenaar gebracht die er meel van maalde en de bakker bakte hiervan zijn brood. De boerin had meestal een kleine groentetuin bij de boerderij voor eigen gebruik.
Door de jaren heen werd de landbouw steeds verder gemechaniseerd. Het paard verdween, de tractor kwam. Ingenieuze machines om te zaaien en te poten en om de oogst te verwerken, werden steeds meer ingezet. Dorsmachines, aardappelrooimachines, hakselaars, etc. moesten het werk eenvoudiger maken. Wanneer je nu een kijkje neemt op het Twentse platteland, dan zie je de grote combines van de Landbouwwerktuigen Maatschappijen die in de oogsttijd de mais, rogge of haver zo in één keer van het land halen en verwerken waardoor de oogstopbrengst direct naar de fabriek kan. Dat was vroeger wel anders. De kleine boer had landbouw en veeteelt en moest de hele dag in de weer zijn om er van te kunnen leven. “ Een magere koe en een vet paard, is voor de boer geen bliksem waard. “
