Heinenboer
Dit is de Heinenboer, een kleine Twentse boerderij uit ongeveer 1850. Verrassend modern voor die tijd, met zelfs een waterpomp en een toilet binnenshuis. En hier groeiden twaalf kinderen op!
Rond 1850 veranderde er nogal wat op het Twentse platteland. De oude Los Hoes-boerderijen, waar mensen en dieren samen in één grote ruimte leefden, maakten langzaam plaats voor een nieuw soort boerderij. Met aparte vertrekken voor mens en dier. Een hele vooruitgang, zou je zeggen.
Dit is de Heinenboer, de boerderij van een kleine keuterboer. Niet groot, maar voor die tijd behoorlijk modern. De boerin had een echt fornuis, een spoelkeuken met een waterpomp en er werd geslapen in een bed in plaats van een bedstede. En er was zelfs een toilet binnenshuis! Dat noemden ze heel toepasselijk het gemak. Je hoefde dus niet meer in weer en wind naar buiten als de nood hoog was.
Zo'n gemak was trouwens ook te vinden in de dodencel van Ootmarsum. Daar kon je, om het zo maar te zeggen, op je dooie gemak doen wat je moest doen.
Van alleen dat kleine boerenbedrijf kon het gezin waarschijnlijk niet rondkomen. Daarom verdiende de boer in de winter vermoedelijk wat bij met het maken van dokken. Dat waren proppen van stro die onder de dakpannen werden gestoken om regen en tocht buiten te houden. Een precies werkje, want een lekkend dak was bepaald geen pretje.
De boerin verdiende mogelijk wat extra geld met kantklossen. Dat was tijdrovend werk, maar mooi kant bracht geld op. En aan de knipmuts van een boerin kon je zien hoe welgesteld het gezin was. Hoe breder het kant, hoe rijker de boer. Of zoals men zei: wie het breed heeft, laat het breed hangen.
Maar stel je nu eens voor: in dit kleine huis woonden maar liefst twaalf kinderen! Dat was passen en meten. De oudere kinderen sliepen op de hiel, de lage zolder boven de veestallen, vlak onder de dakpannen. Wie geluk had, lag boven de koeien. Dan had je 's winters zowaar vloerverwarming. Gratis en voor niks.
Warm was het er overigens lang niet altijd. Vaak sliepen de kinderen gewoon met hun kleren aan. En als het buiten flink sneeuwde, kon de sneeuw door de kieren onder de pannen naar binnen waaien. Dan moest je 's morgens eerst de snee van de dekke slaan. De sneeuw van je dekens kloppen, voordat je aan de dag kon beginnen.
Dus ja, de Heinenboer was voor zijn tijd een moderne boerderij. Maar of wij er tegenwoordig met twaalf kinderen zouden willen wonen? Daar zou ik toch nog eens een nachtje over slapen. Liefst niet onder de dakpannen.
Dit is de Heinenboer, de boerderij van een kleine keuterboer. Niet groot, maar voor die tijd behoorlijk modern. De boerin had een echt fornuis, een spoelkeuken met een waterpomp en er werd geslapen in een bed in plaats van een bedstede. En er was zelfs een toilet binnenshuis! Dat noemden ze heel toepasselijk het gemak. Je hoefde dus niet meer in weer en wind naar buiten als de nood hoog was.
Zo'n gemak was trouwens ook te vinden in de dodencel van Ootmarsum. Daar kon je, om het zo maar te zeggen, op je dooie gemak doen wat je moest doen.
Van alleen dat kleine boerenbedrijf kon het gezin waarschijnlijk niet rondkomen. Daarom verdiende de boer in de winter vermoedelijk wat bij met het maken van dokken. Dat waren proppen van stro die onder de dakpannen werden gestoken om regen en tocht buiten te houden. Een precies werkje, want een lekkend dak was bepaald geen pretje.
De boerin verdiende mogelijk wat extra geld met kantklossen. Dat was tijdrovend werk, maar mooi kant bracht geld op. En aan de knipmuts van een boerin kon je zien hoe welgesteld het gezin was. Hoe breder het kant, hoe rijker de boer. Of zoals men zei: wie het breed heeft, laat het breed hangen.
Maar stel je nu eens voor: in dit kleine huis woonden maar liefst twaalf kinderen! Dat was passen en meten. De oudere kinderen sliepen op de hiel, de lage zolder boven de veestallen, vlak onder de dakpannen. Wie geluk had, lag boven de koeien. Dan had je 's winters zowaar vloerverwarming. Gratis en voor niks.
Warm was het er overigens lang niet altijd. Vaak sliepen de kinderen gewoon met hun kleren aan. En als het buiten flink sneeuwde, kon de sneeuw door de kieren onder de pannen naar binnen waaien. Dan moest je 's morgens eerst de snee van de dekke slaan. De sneeuw van je dekens kloppen, voordat je aan de dag kon beginnen.
Dus ja, de Heinenboer was voor zijn tijd een moderne boerderij. Maar of wij er tegenwoordig met twaalf kinderen zouden willen wonen? Daar zou ik toch nog eens een nachtje over slapen. Liefst niet onder de dakpannen.
Boerderijtje Heinenboer - Noabers
Luister en lees
Luister en lees
Boerderijtje Heinenboer - Noabers
Om als noaber gevraagd te worden is een eer, maar ook niet iets dat je lichtvaardig op je neemt. Met het aangaan van ‘noaberschop’ verplicht je je jegens de ander. Noabers zijn aangezochte buren. Het is het sociale netwerk waarop je terug kan vallen als het onverhoopt slecht gaat. Het zijn de mensen die aanwezig zullen zijn bij de geboorte van je kinderen, bij doop, verkering en trouwen en ook bij je overlijden. Zij zijn degene die tot het laatst in kerk zitten en je kist zullen dragen. Het is dus handig om tenminste acht noabers te hebben.
Als een jong paar op een bestaande boerderij in trouwt dan worden meestal de bestaande noabers overgenomen of in overleg anderen aangezocht. Betreft het een nieuwe boerderij, dan worden de nieuwe noabers gekozen en gevraagd. Een noaber heb je voor het leven en de plichten zijn alles behalve vrijblijvend het is dus van groot belang een goede relatie met je noabers te hebben en te houden. Onder de noabers is er één de eerste of ‘noodnoaber’. In alle gevallen waar noaberhulp gewenst is verricht deze de eerste hulp.
Een leuke noaber verplichting is het aangeven van een kind. Dit gebeurt door de vader en twee noabers die als getuigen optreden. Onderweg naar het stadhuis wordt er in een café voor de ambtenaar van de burgerlijke stand een ‘tegoed gemaakt’ zodat deze op later tijdstip hier een borrel kan afhalen. Uiteraard wordt er door de vader en de noabers dan gedronken op de geboorte. Ligt de boerderij verder van het stadhuis dan worden er onderweg ook verscheidene cafés aangedaan.
Zo vertrok een boer om met zijn noabers de geboorte van zijn prachtige dochter Lilliane aan te geven bij de gemeente. Een vrolijke tocht eenmaal bij het stadhuis aangekomen waren alle drie echter zo ‘dik’ ( dronken) dat men de naam vergeten was. Het enige dat hun nog te binnen wou schieten was dat het met veel ellen geschreven werd. Tot op de dag van vandaag heet deze dochter, inmiddels 84, Ellen.
Boerderijtje Heinenboer - De deel
Luister en lees
Luister en lees
Boerderijtje Heinenboer - De deel
Op de deel werd gewerkt. De rogge werd op de vloer uitgespreid en de jongemannen sloegen met dorsknuppels en vlegels de graankorrels uit de aren. In een regelmatig tempo ‘om de haverklap’ sloegen de vlegels. De jongemannen, de vlegels hadden zelfs na werktijd nog energie over om de dames het hof te maken, vandaar dat men ook wel spreekt van de vlegeljaren. De onbekommerde tijd van kameraadschap en avontuur. Na het verwijderen van het stro, dat o.a. gebruikt werd om dokken van te maken beleef er op de dorsvloer kaf , koren en stof over. Met de wanne werd dit opgeschud waardoor de wind de lichtere delen, het kaf en het stof wegblies. In de wanne hield men dan het koren over. Het kaf van het koren scheiden is nog steeds een spreekwoord dat hieraan herinnerd.
Om de huwelijksmarkt te stimuleren werd er af en toe op de deel een ‘spinvisiet’ , spinvisite georganiseerd. De jonge boerendochter nodigde dan haar vriendinnen uit om gezamenlijk het draad te spinnen op de deel. Het spinnenwiel lieten deze vriendinnen dan dragen door een ongetrouwde broer. Dan had men allen van huwbare leeftijd bij elkaar en werd er ongein uitgehaald. De boerin keek de andere kant op als er twee in het hooi verdwenen.
