Oogstschöppe
In de oogstschöppe veend ie gereedschap um te ploegen, ’t land te bemesten, te zaaien en te oogsten.
D'r wördt wal ees zegd: 't Twentse laand is vormt deur boerenhaand.
't Coulisselaandschap met akkers en weiden, ofewisseld met hooltwallen, is typisch veur disse streek.
't Bewarken van 't laand hef in de loop van de tied 'n grote ontwikkeling deurmaakt. Vrogger wörd 't laand bewarkt met hoolten warktugen en peerdekracht, later met trekkers en steeds mear machines. D'r was gereedschap um te ploegen, 't laand te bemesten, te zaaien en te oogsten.
An 't begin van de veurige eeuw kwam de mechanische bewarking van 't laand steeds mear opzetten. Tegenwoordig zeej grote en zware machines, zoas combines, dee in korte tied grote stukken akker heel efficiënt bewarkt. Dat was vrogger wal aans: zwaar en muuzaam haandwark met eenvoudige hulpmiddelen.
Al sinds de prehistorie hebt leu 't laand noar heur haand zet. De ontwikkeling van de landbouw is doarbi-j de drievende kracht west. In tegenstelling tot den jager past den landbouwer zien umgeving an en oefent he-j invloed oet op de natuur um hum hen.
In 't begin was den landbouwer juust 'n verrieking veur de natuur. De verschillende soorten laandschappen dee deur menselijk ingriepen ontstunnen, boden kansen an ni-je planten en diersoorten. De prehistorische volken dee in disse streek in de oetgestrekte oerbossen leefden, dreven aanvankelijk roofbouw. Op de stuwwallen en dekzandgronden wörden de hogere delen van 't bos ofebränd en op de ni-j ontstane akkertjes wörd tarwe verbouwd.
D'r wörd nog ginnen mest gebruukt. As de grond noa 'n paar oogsten oetput was, dan maakten ze verderop in 't bos gewoon 'n ni-je akker. De oolde akker wörd gebruukt as weide veur varkens en klein vee. Op de oetputte grond kreeg 't bos ginnen kaans mear. Noa verloop van tied ontstun op disse plekken heide, dee veul later grote delen van Twente zol bedekken.
Steeds mear hoger gelegen bos wörd kapt um plaats te maken veur weiden en akkers. 'n Rechtstreeks gevolg was dat 't water sneller deur de beekdalen ofvoerd wörd. In de lagere gebieden leidde dat tot overstromingen, broeklaanden en moerasvorming. De erosie zorgde veur vruchtbare beekdalen en, noadat de berkenbossen kapt warren, veur bloemrieke hooilaanden.
De akkerbouw concentreerde zich op de hoger gelegen gronden. Doar ontstunnen de aaneengesloten landbouwgebieden, de zogenoemde essen. An de randen van disse essen lagen de weiden, de hooilaanden. Disse lagen bi-j veurkeur dicht bi-j 't water en vlak bi-j de boerderi-j. Rondom de weiden stunnen hekken en begroeiing, zoas knotwilgen. Juust disse hooltwallen maakt 't Twentse laandschap zo mooi en herkenbaar.
Rond 't joar 800 noa Christus ontstunnen hier de eerste dörpen en stadjes. Dat warren nog kleine eilandjes in 'n ruw en onontgonnen gebied. De bevolking bestun oet stammen en familiegroepen dee verwant warren an de Saksen. De belangriekste groep warren de Tubanten, noar wie disse streek verneumd is.
Heur geleuf leek stark op de Noord-Europese mythologie. Goden as Freya, Tyr en Wodan wörden vereerd. En ok tegenwoordig kuj in Twente nog altied sporen van disse oertied trögvinden.
De oogstschöppe – Vrogge landbouw
Luister en lees
Luister en lees
De oogstschöppe – Vrogge landbouw
D’r wör wal ees zegd: ‘’t Twentse land is vormt deur boerenhand.’ ’t Coulisselandschap met akkers en weilanden, ofwisseld met boomwallen, is typisch veur disse streek.
’t Bewerken van ’t land hef in de loop van de tied ne groote ontwikkeling deurmaakt. Vrogger wör ’t land met hölten werktuug en met peerdekracht bewerkt. Later kwamen de trekkers en steeds mear machines.
D’r was gereedschap um te ploegen, ’t land te bemesten, te zaaien en te oogsten.
An ’t begin van de veurige eeuw kwam de mechanische bewerking van ’t land steeds mear op. Tegenwoordig zeet wie grote en zware machines, zoas combines, dee in korte tied grote stukken akker heel efficiënt bewerkt. Vrogger was dat wal aans: moeizaam handwark met eenvoudige hulpmiddelen.
Al vanof de prehistorie hebt leu ’t landschap noar eur hand zet. De ontwikkeling van de landbouw is doar de drievende kracht in ewest. In tegenstelling tot de jager verandern de landbouwer zien umgeving en oefenden e invloed oet op de natuur um um hen.
In ’t begin was de landbouwer juust verriekend veur de natuur. Deur de verschillende soorten landschap dee deur menselijk ingriepen ontstunnen, kregen nieje planten en diersoorten de kans um zich te ontwikkelen.
De prehistorische volken dee in disse streek in de oetgestrekte oerbossen leefden, bedreven in ’t begin nen vorm van roofbouw. Op de stuwwallen en dekzandgronden wörden de hogere delen van ’t bos ofebrand. Op de kleine akkers dee doar ontstunnen, wör tarwe verbouwd.
D’r wör nog gin mest gebruukt. As de grond noa nen paar oogsten oetput was, maakten de leu gewoon ne nieje akker in ’t bos. De oale akker wör dan as weide gebruukt veur varkens en kleine runderen.
’t Bos kreeg op de oetputte grond gin kans meer. Noa verloop van tied ontstun op disse plekken de heide, dee völle later grote delen van Twente zol bedekken.
Steeds mear hoger gelegen bos wör kapt um plaats te maken veur akkers en weilanden. Dat har as gevolg dat ’t water sneller via de beekdalen ofvoerd wör. In de lagere gebieden leidde dat tot oaverstromingen, broeklanden en moerassen.
De erosie zorgden veur vruchtbare beekdalen en, noa ’t kappen van de berkenbossen, veur bloemrieke heuilanden.
De akkerbouw concentreerden zich op de hogere delen van ’t landschap. Doar ontstunnen de aaneengesloten landbouwgebieden, de zogeheten essen. An de randen van de essen lagen de weilanden, de heuilanden. Dee lagen ’t liefst dicht bie ’t water en vlak bie de boerderieje.
De weilanden wörden umgeven deur hekken en begroeiing, zoas knotwilgen. Disse houtwallen maakt ’t Twentse landschap nog altied zo biezunder mooi.
Rond 800 noa Christus ontstunnen hier de eerste dörpen en steden. ’t Waren nog kleine eilandkes in nen ruwen en woesten umgeving.
De bevolking bestun oet stammen en familiegroepen dee verwant waren an de Saksen, veural de Tubanti, noar wie disse streek verneumd is.
Eur geleuf leek stark op de Noordse mythologie. Freya, Tyr en Wodan waren de goden dee vereerd wörden.
En misschien kuj ok vandoage nog wal iets van disse oertijd in Twente terugvinden.
De oogstschöppe – Gereedschappen
Luister en lees
Luister en lees
De oogstschöppe – Gereedschappen
‘En den boer, hee ploegden veurt.’ Dat is nen bekenden oetdrukking. Met nen hölten ploeg en later nen iezeren ploeg, veurtrokken deur nen os of deur peerdekracht, wör ’t land bewerkt. De grond wör lösmaakt um te kunnen zaaien en poten. De akkers mossen bemest worden. As ’t gewas opkwam, mos ’t onkruid wied wörden en as den oogst riep was, kon d’r oogst wörden.
Dat was hard warken. Nen aanderen bekenden spreuk is: ‘Zit den boer steeds op zien kont, dan kump d’r gin eerappel oet de grond.’ D’r wör rogge, haver, tarwe en gerst verbouwd.
In de loop van de tied wör de landbouw steeds mear gemechaniseerd. ’t Peerd verdwean en de trekker kwam. Slimme machines um te zaaien, te poten en den oogst te verwerken, wörden steeds vaker inzet.
Dorsmachines, eerappelrooiers, hakselaars en aandere machines mossen ’t wark lichter maken.
As ie noe op ’t Twentse platteland rondkiekt, dan zeet ie de grote combines van de loonbedrieven, dee in den oogsttied de maïs, rogge en haver in één keer van ’t land haalt en verwerkt, zodat den oogst rechtstreeks noar de fabriek kan.
Dat was vrogger wal aans. Den kleinen boer har akkerbouw én veeteelt en mos den heelen dag an ’t wark um d’r van te kunnen leaven.
‘Nen magere koe en nen vet peerd, is veur den boer gin bliksem weerd.’
