Perditiae

Vesperi, circa ignem apertum congregati, homines inter se fabulas excitantes et mythos narrabant – fabulas de rebus supernaturalibus, ab 'Héémannekes' usque ad 'Kardoeshond'. Quotiescumque 'Todde' aut 'Kiepenkerl' – id est, pedarius – praeteribat, novissima 'a foco ad focum' tradebantur. Haec per vicum sicut ignis percrebebant. Toddi circiter quinquaginta chiliometra trans finem in Germania habitabant; ex Oldenburgia, Mettingen, atque etiam Monasterio veniebant. Duo fratres, Carolus et Augustus Brenninkmeijer, praesertim clari erant: C & A et familia Peek et Cloppenburg. Hi Toddeni omnia genera rerum vendebant: praesertim textilia. Dicebatur si quod locum in orbe terrarum esset ubi nullus Todde adhuc advenisset, illum locum verisimiliter non operae pretium esse visendum. Toddae pannos lineos a textris domesticis in volumina empti sunt. Sciebant accurate ubi boni textrī habitarent, et vere a iis volumina linei quae autumno imperaverant emerent, ut ea alibi venderent. Ars vera erat lineum in volumina stricta et eleganta convolvere. Haec volumina linei, quae 'dookrollen' appellabantur, in 'kamnet' (armario) servabantur. Hoc armarium linei occasionibus sollemnibus ostentabatur ad divitias familiae ostentandas. Si volumina armario non satis lata erant, interdum parva cuspis lignea post ea, occulte, ponebatur, ut latiora viderentur. Volumina quoque saepe donabantur. Quisquis locum 'in kamnet' habebat, is in illa familia praecipuam dignitatem tenebat. Lintea umore corrumpi et mucore affici poterant. Quapropter eorum qualitatem interdiu sub luce inspicere oportebat. 'Lintea et mulieres ad lucernam non ponendae sunt'. Ad 'kamnet' stat 'spinde', cella penuaria. Cibus optimus et sapidissimus in pluteo superiore servabatur. Supra focum pendet 'haol', sive ferrum pensile. Hic patina ad aquam coquendam suspenditur, aut fulcrum ponitur quod sartaginem sustineat. Omnibus notum est ferrum pensile calidum – quod tangere noles. Ultimum ministerium ancillae hebdomadis, antequam a labore discederet, erat 'haal' purgare. Tunc demum negotiis suis vacare poterat.

Agricola et uxor eius in lecto cistaeo qui prope pecora erat dormiebant. Alter lectus cisteus liberis erat. Usque ad quattuor liberi parvi in uno lecto cisteo dormire poterant: duo capitibus ad unum finem, et duo capitibus ad alterum. Operarius et ancilla in tabulato sublaquearis humili, quod 'hiel' appellabatur, dormiebant. Si multi liberi erant, lectulus aut cista magna interdum sub lecto ligneo parentum collocabatur; hic 'liber neglectus' dormiebat. Prope aut intra lectum suum cistiformem, agricola baculum suum servabat. Baculum splendidum, quo deambulare et periculum arcere poterat. Baculus a natura fit. Circumfunde loniceram circum ramum et sine ambos una crescere. Caede ramum cum satis crassus est, amove hederam, et capitulum rotundum ei apta. Fabula pulchra de baculo est fabula Gaitis. Gaitis diabolum non timebat, et hoc omni occasione affirmabat. Nemo Gaitem convenire poterat quin diceret: 'Diabolum non timeo'. Soror Gaitis ad convivium nentium Vassae invitatum erat, et Gaitis arcam nentium portare debuit. Marietje quoque aderat, et res iucundissima erat. Sed inter convivium, tempestas magis ac magis ingravescebat. Procella ingens appropinquabat. Tempestas re vera tam mala facta est ut agricolae uxor diceret, 'Adulescentes, si vultis, hic pernoctate.' Tunc intellegitur tempestas esse pessima. Sed Gaitus… 'Gaitus diabolum non timebat,' inquiunt socii, 'itaque domum redire potest.' Gaitus cedere non poterat; pudorem suum servare nolebat. Baculum suum arripuit et per imbrem et procellam profectus est. In horreo, socii eius corium et calvariam invenerunt, et constituerunt Gaitem docere. Amicus eius optimus pellem circumdat et calvariam in caput imponit. In fossa iuxta viam rusticam latet. Gaitus cum baculo advenit; fulgur campum illuminat et amicus eius exsiluit: "Heus, Gait, ego diabolus sum!" Gaitus exanimis terrore fit, sed ne momento quidem cunctatur. Baculum suum arripit et diabolum inter ipsos oculos percutit. Proximo momento iterum obscurum fit et diabolus evanuit. Gait se heroem verum sentit et domum per imbrem sibilans ambulat. Postero die in oppido in sodales suos incidit et eis superbe de gestu suo fortissimo narrat. Socii eius deinde quaerentes invenerunt amicum Gaitis optimum in fovea iacentem, tumore ingenti in capite facto. Ex quo fabula narratur Gaitem numquam posthac ad piscandum vocatum esse. Itaque res se habet: non est necesse diabolum timere; modo de eo iactare non debes.

Museum Sub Divo Ootmarsumense subtitulo 'Terra Dominorum et Agricolarum' inscribitur. Museum conspectum praebet quomodo homines in Twentia ducentis annis abhinc vixerint. Exhibet non solum agricolas – qui, ut colonī, saepe vitam duram, humilem et solitariam agebant – sed etiam 'honestiores', qui ad praediorum administrationem constituebantur. Multi 'domini honorati' Ootmarsumi erant: Hofmeier, qui plus quam centum fundos pro episcopo administrabat; Drost Twentiae, qui a stadtholdero nominabatur et ius dicendi vectigaliaque colligendi potestatem habebat; et Comes, qui in iam evanida Ootmarsumensi Praefectura, monasterio Ordinis Theutonici, habitabat. Domus ultimi Drosti Twentiae visitatoribus patet; hortus musealis exhibitionem de Hofmeieris habet, et opera in exhibitionem de Commendaria Ootmarsumana parantur. Agricolae autem? Bene, 'Agricola arat pergebat…'. Maxima pars horti musealis monstrat quomodo agricolae olim vivebant. Prope naturam, frugi, sibi satis, et arti fundata. Agricultura, habitacula, pecuaria, mores, vestitus, instrumenta et artes sicut textura, nentura, fabrilitas, ferraria, et cetera – omnia tractantur. Placet sane, profecto, textus comitantes itinerum audituum iterum perlegere, sed naturaliter multo excitantius est redire et se in vitam rusticam Twentensem, qualis erat ante ducentos annos, immergere.

"Ingredere, tum circumspicere potes." Omnes grati sunt – intra et circumspicere potes. Museum est sicut fabula. Fabula de hominibus; de ubi et quomodo vixerint, quid mentes eorum occupaverit, quid ederent, quomodo dormirent, moribus et artificiis eorum, de lingua et traditionibus, de fide, de paupertate, certamine et divitiis, de bello et pace. Haec fabula est de equitibus, dominis, vicinis, baronibus, burgensibus et episcopis. De textilibus, de agricultura, de ornamentis frontispiciorum et de pulsabulis. De gubernatione et progressu. Et haec omnia causa discendi et oblectamenti. Ut sciamus qui simus et unde veniamus, quid nos agat, et fortasse etiam cur. Hoc museum fabulam huius regionis narrat. Terra Tubantiorum, Twente: terra dominorum et agricolarum. Dialectus localis est varietas Saxonicae Inferioris. Saxonica Inferior est lingua regionalis publice agnita. Regio linguistica totam Germaniam septentrionalem usque ad fines Polonos et Danicos tegit. In Batavia, Saxonica Inferior in Groninga, Drenta, Overisela, Frisia meridiana, Veluvia et Achterhoek loquitur. Medio Aevo, Saxonica Inferior lingua valde insignis erat; lingua officialis Foederis Hanseatici erat. Ut lingua, Saxonica Inferior in maximo periculo est. Tantum viginti quinque centesimae adultorum et quattuor centesimae liberorum in regione linguistica adhuc Saxonicam Inferiorem loquuntur. His annis, renovatum est studium et aestimatio linguae. Successus fabulae televisificae regionalis *Van Jonge Leu en Oale Groond* est exemplum huius rei. O, et praeterea, 'gieteling' est turdus, et si fortuna favet, 'kateeker' (sciuram) fortasse conspicies.

"Bonum iter habe," homines hic saepe dicunt cum discedis. Speramus hoc iter per praeterita dierum dominorum et agricolarum in Twentia non solum iucundum fuisse, sed etiam tempus ad cogitandum. In hodierno Twentensi, adhuc sentire potes indolem hominum robustorum et laboriosorum, qui vitam simpliciter et graviter spectant. Hic, 'abundant tempore'. Ritum tardare et te ipsum esse bonum est remedium contra nimiam sollicitudinem. Speramus vos iterum in Terram Dominorum et Agricolarum excipere et, in praesentia, dicimus: "Valete"

Systema manorialis est ratio praediorum administrandorum, quae 'manoria' vocantur, quaeque ad prima tempora Medii Aevi pertinet. Dominus praedia sua in agros minores dividebat, qui circa manorium vel villam centralem ordinabantur. Hae unitates parvae servis assignabantur. Per turbulentos primos Medii Aevi annos, multi agricolae parvi praesidium a domino quaerebant. Ratio inter dominum et agricolam secundum potentiam domini definiebatur; quare hae rationes pro loco et tempore variare poterant. Hi agricolae servi appellati sunt. Servus erat agricola certis obligationibus erga dominum tenetur. Terram non possidebant, sed ius utendi habebant, res accumulare poterant et in hereditate fundi quem administrabant sententiam ferre. Cum his iuribus officia veniebant. Haec poterant includere traditio partis messis aut praebitio operae manualis domino – quae "operae manuales" appellantur. Relatio mutua erat; dominus quoque officia erga servos habebat. Exempli gratia, dominus pro eorum salute curabat. Servus ad solum alligatus erat et ideo sine venia domini sui migrare non poterat. Si ager ad alium dominum transiret, ita quoque servus transibat. Iura et officia inter servum et dominum constantibus pactionibus inter utramque partem subiciebantur. Acta belli, frugum damna, obligationum neglectio, aut redituum penuria ex parte domini, omnes hae erant condiciones quae ad iura et officia mutanda ducere poterant. Indexes bonorum quae servi tradere tenebantur bonam imaginem fructuum in hac regione per Aetatem Mediam cultorum praebent. Inter alia, indices comprehendebant: secale, hordeum, avena, fabae, bacae, mel, maltum, lucius, oves, sues, gallinae et pecora. Progressu Medii Aevi, pars vectigalis maior et maior in pecunia numerata solvebatur.

In capite villae erat qui 'hofmeier' appellabatur. Origo servus, propter ingenium et auctoritatem munus ducis suscepit. Hofmeier curabat negotia cotidiana villae. Pro domino agens, dispensator lites inter servos iudicabat, praedium administrabat, et vectigalia vectigaliaque a servis debita pro usu possessionum domini colligebat. Ab ineuntibus Mediis Aetatibus, maximus dominus in Overijssel Episcopus Ultraiectensis fuit. Regio, quam episcopus ut princeps regebat, etiam 'het sticht' appellabatur. Praedia ampla episcopi in flumine IJssel 'het oversticht' nuncupabantur et totam Overijssel, Drenthe, urbemque Groningam complectebantur. Ad haec efficaciter administranda, episcopus varia systemata dominiorum in Twente instituit. Ootmarsum centrum dominiale principale in Twentia fuit. Si quis, servus, exempli gratia, manorii Oldenzaalensis, decreto procuratoris sui manorialis dissenseret, ad Ootmarsum appellare poterat. In Medio Aevo posteriore, praedium dominicale Ootmarsumense circiter centum quadraginta fundos comprehendebat. Hi fundi reticulum possessionum formabant; complures ex eis in eo situ erant quod nunc Comitatus Bentheimensis est, trans finem in Germania. Episcopus Ultrajectensis non solus dominus in Twentia erat qui servos per systema villare administraret. Aliud magnum systema villare erat Ordinis Teutonici, qui Praefecturam possidebat, complexum castri in Ootmarsum qui olim in hoc loco stabat. Anno MDXXVII, dominium manoriorum episcopalium ad Imperatorem Carolum Quintum, deinde ad filium eius Philippum Secundum transiit. Post depositionem huius ultimi per Bellum Octoginta Annorum, manoria episcopalia in manus Ordinum Overysselliae venerunt. Rerum veritate, pauca mutata sunt, nisi quod familia van Beverforde officium decani a patre in filium tradidit. Primus van Beverforde qui hoc officio functus est fuit Reint van Beverforde anno MDCXII; is uxorem duxerat neptem antecessoris sui. Familia latas possessiones agrarias acquisivit et ad praestantiam pervenit. Circa annum MDCCXX, Ioannes Hendricus van Beverforde potuit sumptum facere ut imagines pictas sui, uxoris, et filii sui Hermani haberet.

Twentiae et Overysselae, Bellum Octoginta Annorum tempus direptionis et declinationis fuit. Copiae Batavae et Hispanicae in pagis saeviebant. Villae rusticae derelictae sunt et agri culti iacebant inculti. Calvinismus, qui vi impositus erat, paucum favorem invenit, et magnae partes regionis Twentiae Catholicae manserunt. Oldenzaal diu in manibus Hispanicis mansit. Protestantismus, qui vi introductus est, paucum favorem invenit, et magnae partes regionis Twentiae Catholicae manserunt. Quamquam libertas conscientiae publice in Republica Septem Provinciarum post Bellum Octoginta Annorum praevalebat, ab omnibus Batavis exspectabatur ut ad Ecclesiam Reformatam converterentur. Vita Catholicis non facilis reddita est. Eorum aedificia ecclesiastica confiscata sunt. Conventus clandestini in ecclesiis abditis et horreis ecclesiasticis instituebantur. Sodalitas Ecclesiae Reformatae ad munus publicum gerendum necessaria erat. Una quaestio contentiosa ex Reformatione orta erat, de quibus Biblia scripta essent. Clerus Catholicus putabat Biblia potius a laicis non legenda esse; qui in ecclesia explicationes cleri audire poterant, dum is Biblia Latina legebat. Clerus tamquam mediatores inter Deum et fideles agebat. Protestantes autem credebant omnem fidelem Biblia Sacra per se legere debere et ministrum primum et praecipue servum Verbi Dei esse. Hoc igitur etiam significabat Biblia Sacra lingua propria praesto esse debere, potissimum in interpretatione quam fidelissima. Anno MDCXVIII, Synodus Dordrucensis interpretationem ex Graeco et Hebraico iussit. Haec 'Biblia Civitatum' – ita appellata quod sumptibus Ordinum Generalium confecta est – per trecentos annos pro Biblia communi habita est et magnam vim in cultum et linguam Batavam habuit. Interpretatio anno MDCXXXVII perfecta est, et inter annos MDCXXXVII et MDCLVII complura centena milia exemplarium impressa sunt. Locutiones ut 'in sudore frontis suae', 'manibus hominum gestus' et 'oculis delectatio' ex Biblia Civitatum oriuntur.

Hermannus anno MDCCXXV natus est, filius Ioannis Hendrici van Beverforde et Mariae Keller van Neuenhaus. Post longam controversiam de hereditate, pater eius Ioannes possessionem Hof Ootmarsum paulo ante eius nativitatem adeptus est. Haec possessio totam rem immobilem comprehendebat, quae per saecula per dona et emptiones intra systema servitutis coacervata erat. Ioannes magnam pecuniam pro hac re exsolvere coactus est et duas hypothecas dare. Re vera, praedium illud familiae van Beverforde ex hereditate ab anno MDCXII iam erat. Titulum "Hofmeier", id est curatōris praediorum servilium, gerebant, sed re vera magnates agri erant. Anno MDCCXLVIII, Hermannus Antonettam ten Cate in matrimonium duxit. Soror Antonettae, Anna, paene eodem tempore Iohanem Georgium Dröghoorn in matrimonium duxit. Nuptiae Hermaonis et Antonettae breves fuerunt, nam Antonetta, paulo postquam filium Antonium anno MDCCLVI pepererat, tertio die in partu periit. Anno 1767, Hermannus in secundas nuptias iit, uxorem ducens Mettinam Alegondam Cramer-Knijpinga. Haec, oriunda Groningae, Hermannī Cramer Ootmarsumensis vidua erat. Uterque liberum ex priore matrimonio secum adduxit: Hermannus, Antonium van Beverforde, et Mettina, Hendricum Knijpinga Cramer. In aedem Hofmeiershuis in via principali Ootmarsumii commigraverunt. Duo fratres ex diversis matrimoniis nati numquam bene inter se convixerunt. Multae contentiones et lites de rebus pecuniariis erant. Quod Metthinae magnum erat maerorem, quae, desperatione capta, etiam sibi mortem consciscere in canali urbano post domum fluente conata est. Tres familiae Ootmarsumenses insignes ita coniunctae sunt. Familia van Beverforde et familia Dröghoorn per primam Hermannonis uxorem, et familia van Beverforde et familia Cramer per secundam eius uxorem. Omnes tres pars erant ordinis superioris Ootmarsumensis, qui et administrativus et burgensis erat, plerumque Reformationis fautoris. Hermannus anno MDCCXCII obiit et, ut vir auctoritate praeditus, in Ecclesia Magna (quae eo tempore Protestantium erat) sepultus est. Sepultura in ecclesia solis hominibus insignibus reservabatur. Saepe sepulcrum aliquantisper apertum manebat, quod foetorem cadaveris foedum in ecclesia effecit. Inde dictum est 'foetores divites'.

Atlas est symbolum dignitatis. Indicit dominum scientiam mundi habere. Hic atlas seriem habet caelaturarum aenearum tabularumque geographicarum et prospectuum aeriis oculis visorum. Tabulae a variis cartographis et officinis editorum confectae sunt. Vetustissimae impressiones anno MDCV datae sunt et a Nicolao Visscher impressae sunt. Recentissimae impressiones ab officina editorum Seutter sunt et ex fine saeculi duodevicesimi oriuntur. Praeter Seutter et Visscher, atlas etiam continet caelaturas a de Witt, Ottens, Hommano aliisque factas. In summa, atlas centum viginti quattuor tabulas partim coloratas continet. Atlas huius generis et magnum signum dignitatis et possessio pretiosa erat. Dominus eius scientiam mundi possidebat. Tabulae monstrabant quomodo orbis terrarum per navigationes exploratorias et commercia ampliatus esset. Tabulae ipsae eximie pulchre confectae erant, quamquam saepe obsoletae. Accuratio minoris momenti erat. Atlas indicabat dominum esse 'virum mundi', eruditum et multum legerunt.

Ioannes Georgius Dröghoorn, pater Wennemari Hendrici, vir dives fuit usque ad medium decennium 1770. Patrem in procuratione Villae Ootmarsum secutus est, atque etiam praediorum rectoris comitatus Bentheimensis in Comitatu Bentheimensi procurator fuit. Praeterea, reditus ex praediis, domibus, et agris suis accipiebat. Praeterea, vicecomes Twentiae, Baro van Heiden Hompesch, ei summam 13,000 guldenorum debebat. Anno 1775, a vicecomite sine ulla causa data dimissus est. Cum postea pecuniam suam recuperare conatus esset, drostus solum consensit ut debitum exsolveret cum debitis quae agricolae ei debebant. Van Heiden effecit ut Ioannes Georgius etiam munus procuratoris bonorum stadtholderis amitteret. Ioannes Georgius nihil aliud facere potuit quam permutationem debitorum accipere et tunc officio ingrato functus est exigendi sua tria milia et decem milia guldenorum ab 'hominibus pauperibus'. Quidquid praeco et novus eius procurator se colligere posse putabant, Ioanni Georgio colligendum relictum est. Traditur Ioannem Georgium adhuc ultionem petere ob iniuriam sibi illatam. Fertur eum adhuc paludem Ageler Broek infestare ut homunculum rubrum in palude. Ut debita sua a rusticis exigat, Ioannes proficiscitur, tunicam rubram gerens. Ioannes vir callidus est et saepius agricolas opprimit atque satis multum de capitali suo recuperat. Anno MDCCXCV, Ioannes mortuus est et, secundum fabulam, in Ageler Broek ad latus sinistrum betulae sepultus est. Anno post, familia eius et fautores fideles sepulcrum visitaverunt. Ad eorum admirationem, nunc ad latus dextrum betulae situm erat. Quotannis, sepulcrum versus Ootmarsum movetur. Primo celeriter, sed paulatim lentius, et denique 'gradu galli' – unum gradum galli per annum. Paucis annis post mortem eius, complures pueri Ootmarsumenses in Ageler Broek evanescunt. Verisimile est eos in palude submersos esse, sed fama mox per oppidum percrebuit Hominem Parvum Rubrum auctorem fuisse. Postea, umbra eius saepius et saepius circa areae rusticas Tilligtensem et Agelensem videtur. Dictur enim virulus ille ruber viatores incautos luce rubra in paludem allicere, ut pecuniam eorum surripiat. Post paucos annos, sepulcrum eius ad museum advehetur – in locum ipsum ubi dominus eius odius olim habitabat. Quis scit quid tunc futurum sit?

Inspice hanc veterem photographiam circiter annum MCML. Illo tempore, hoc aedificium in Foro Ootmarsumensi stabat, prope Plateam Ecclesiae. Aedificium insigne, cum fastigio praestanter alto. Notabile familiare veteris urbis aspectus erat. Per annos, multis et variis incolis hospitium praebuit, a sellario usque ad notarii scribam. Aedificium etiam anno MCMI refectum est. Tamen, primis annis sexagesimis saeculi vicesimi, novae aedificationi cedere debuit. Anno MCMLXIII, aedificia hic demolita sunt ut via pararetur cauponae hodiernae, De Guldene Crone. Feliciter, non omnia perdita sunt. Pars aedificii pristini novam sedem in Museo Sub Divo accepit. Ibi forma mutata reaedificata est. Frontis altae et acutae species agnosci poterat, sed aedificium multo minus factum est. Alioquin, praeter alia aedificia hic eminentissime emineret. Modo confer tabulam photographicam veterem cum "Hofkamer" ut hodie se praebet. Fenestrae et ostia non iam omnia in eodem loco sunt, sed forma propria adhuc clare agnosci potest. Hoc modo, parscula veteris Ootmarsum novam vitam accepit. Non iam in Foro, sed hic in museo. Et feliciter, ad hoc consequendum, non opus fuit eam omnino reinventare.

Prima narratio de Ootmarsum verisimiliter ex descriptione vitae Episcopi Raboudi oritur. Haec hagiographia, a canone Ultrajectino scripta secunda parte saeculi decimi, mortem Sancti Radboudi narrat, dum in partibus orientalibus dioecesis suae iter faceret. Radboud aegrotavit et se Ootmarsum, locum quem libenter visitabat, ferri iussit. Radboud Ootmarsum anno DCCCCXVII obiit. Textus notat Ootmarsum in loco praecipue pulchro situm esse. Sita ad compitum viae praecipuae septentrionalis et meridionalis et viae mercatoriae a Germania septentrionali in Flandriam, Ootmarsum in oppidum munitum crevit. Anno MCCCXXV, diploma oppidense Ootmarsum confirmatum est. Multae villae urbanae ornamentum frontale habent, quod saepe ex capitibus equorum transpositis et stylizatis constat. Exempla Saxonica huius formae valde stylizatae, sicut in "Los Hoes" videntur, ex primo saeculo a.C.n. esse notae sunt. Saxonibus equus – et praesertim equus cinereus – animal sacrum erat. Hi equi igitur credebantur casam a malo arceare. Aliud archetypon latum huius emblematis frontonis est 'scopa tonitrus', repraesentatio fulminum quae Thor aut Donar in terram deicit. Symbolum contra veneficia et, sane, tonitrua tuetur. Ad tonitrua arcenda, allium silvestre quoque saepe in tectis stramineis seritur. A medio saeculo duodevicesimo, symbolis Catholicis et Protestantibus in fastigiis tectorum usus crevit. Symbola Catholica multa argumenta ecclesiastica praebent, ut crucem, calicem, hostiamque. Symbolum Protestantium magis ad ornatum pertinet. Lilium, ut symbolum ecclesiarum Reformatarum, saepe invenitur, et argumentum vasis quoque satis pervulgatum est.

Ootmarsum est una ex oppidis vetustissimis in Twentia. Circa annum DCC, una ex primis ecclesiis ligneis in regione Twentensi hic stabat. Ex sede ecclesiastica Ultraiectensi, sacerdotes Angli Saxones in terram paganorum Saxonum ad fidem praedicandam audacter intraverunt. Hoc variis cum eventibus factum est. Carolus Magnus omnia ista mutavit. Ab anno DCCLXXII, hic rex Francus Catholicus expeditiones militares suscepit ut fines Saxonicos imperio suo adiungeret. Primum eius bellum actum fuit 'Irmensul' caedi, quod erat saxonum fanum magnum et magni momenti symbolici. Irmensul erat truncus arboris magnus et rectus, qui, ut Saxones ferebant, totum orbem terrarum sustinebat. Saxones aperta rebellione et incensione primarum ecclesiarum lignearum responderunt. Etiam ducem creaverunt, praefectum militarem qui tempore pacis munere se abdicare debebat. Primus dux nomine notus fuit Widukindus sive Wittekindus; cuius consilium continuae rebellionis contra Carolum Magnum effecit ut per decennia princeps auctoritas in regione Saxonica maneret. Postquam Carolus Magnus Saxones anno DCCLXXVII vicerat, omnes nobiles Saxones ad Dietam Imperialem convocavit et in Imperium Francorum incorporavit, iuribus eorum servatis. Wittekindus autem se dedere recusavit et per septem annos amplius pugnare perrexit. Anno DCCLXXXV, rem desperatam esse intellexit et se baptizari permisit. Carolus Magnus patrinus eius fuit, et Papa ob baptismum magnum convivium edidit. Wittekindus maximus Carolingi vasallus in regione Saxonica factus est et titulum Ducis retinere ei permissum est. Baptismo Wittekindonis, Christianizatio Saxonum novis viribus continuari potuit. Utrechtum et Monasterium sedes episcopales acceperunt, et leges severae latae sunt ad transitum ad Christianismum cogendum. Mortui iam solum prope ecclesiam sepeliri permittebantur. Poena capitalis infligebatur pro mortuis secundum morem paganum cremandis aut sepeliendis. Eadem poena inferebatur si liberi baptizari neglebantur. Ootmarsum arx praecipua in Christianizatione Saxonum fuit et ad unam ex maximis parochiis in Twentia evasit. Multae fabulae de Witikindo narrantur; exempli gratia, dicitur eum ante baptismum suum semper equum bellicum nigrum equitavisse. Post baptismum autem, solum in equo albo visus est. Hic equus albus, inter alia, in insignibus comitatus Tventae depingitur.

Aediculam est exemplar reductum molis aquariae quae olim hic stabat. Nunc demonstrat quomodo charta ducentis annis abhinc conficeretur. Eo tempore, charta ex pannis fiebat, machina laniatoria aquae vi acta utendo. Hoc in Twentia, in saepto naturali "Het Springendal" nomine, factum est. Drost Van Heiden-Hompesch, qui hic in priore "Commanderie Ootmarsum" habitabat, quinque molendinos chartarios in hac regione possidebat. Rota aquaria est rota submissa. Rota alas habet et impellitur cursu aquae. Haec vis pura adhibebatur ad agendum molam malleorum, quae pannos in pulpam contudebat. In laqueari, faber chartarius pulpam quadro cum pala excipiebat, et haec charta pulpae in stragulum feltinum imponebatur, premebatur et siccabatur. Iam non possumus cogitare mundum sine charta.

Marjon Droste artem traditionalem chartarum faciendarum demonstrat.

In translaticio Die Messis, secale variis modis metitur.

Vicinium suscipere honor est, sed etiam res non leviter habenda. Hoc vinculo inito, alteri te devoves. Vicini tales sunt qui ad hoc vinculum exprompte vocati sunt. Haec est societas in quam confidere potes, si, quod Deus avertat, res male eveniant. Hi sunt qui aderunt in partu liberorum tuorum, in baptismo, sponsalibus, nuptiisque, atque etiam in funere tuo. Hi sunt qui in ecclesia usque ad finem manebunt et feretrum tuum ferent. Quapropter consilium bonum est habere saltem octo 'noabers'. Cum iuvenum coniugum par in fundum iam constitutum nuptias facit, vicini iam exsistentes plerumque accipiuntur, aut per consensum mutuum alii quaeruntur. Si fundus novus est, novi vicini eliguntur et rogantur ut se coniungant. Vicinus in perpetuum est, et officia minime voluntaria sunt; quare maximi momenti est bonam necessitudinem cum vicinis tuis habere et colere. Inter vicinos, unus est qui primus vel 'vicinus subitis' appellatur. In omnibus casibus ubi auxilium vicini requiritur, hic primam operam praebet. Iucundum est officium vicinitatis partus infantis testimonium perhibere. Hoc peragitur a patre et duobus vicinis pro testibus agentibus. In itinere ad curiam, "depositum" in caupona pro tabellario ponitur, ut is postea potum inde capere possit. Nimirum, pater et vicini tunc pocula tollunt ad celebrandam natalem. Si fundus a curia longius abest, in itinere apud plures tabernas devorant. Itaque quidam agricola cum vicinis suis profectus est ut natalem filiae suae pulchrae Lillianae in curia oppidi profiteretur. Iter iucundum fuit, sed cum ad curiam oppidi pervenissent, omnes tres tam ebrii erant ut nomen obliti essent. Solum quod meminisse poterant erat nomen multis litteris "ellen" scribi. Ad hunc diem, haec filia, nunc octoginta quattuor annos nata, Ellen nominatur.

In area operam dabant. Secale in area spargebatur, et iuvenes clavis et verberibus granis ex spicis excutiendis utebantur. Flagella certo modo pulsabant, 'interdum'. Adulescentes, etiam post diem operis, satis virium retinebant ad puellas blandiendo; quam ob rem hic aetas etiam 'annus flagellorum' appellatur – tempus securum et sodalitatis et rerum novarum. Pala stramine amoto – quod, inter alia, ad strata facienda adhibebatur – area palea, granis, pulvereque relictum est. Hoc in craticula ventilabatur, ut ventus leviora particula, paleam et pulverem, auferret. Trica deinde in corbe retinebatur. 'Trica a palea separare' adhuc est proverbium quod hanc rationem commemorat. Ad augendas spes matrimonii, 'spinvisiet' (visitatio nentium) interdum in horreo instituebatur. Filia agricolae iuvenis tunc amicas suas invitabat ut una in horreo filum nentarent. Hae amicae fratrem innuptum rotae nentis ferre iubebant. Hoc omnes aetate nuptuali congregabat, et illi ineundis faciebant. Uxor agricolae autem, cum duae eorum in feno se reciperent, dissimulabat. Angulus Caedis Exacte scis quid agas cum sues tuas ipse mactas. In omni fundo, caedes autumno fiebat. Macellarius vicinus saepe in hoc adiuvabat. Omnis pars suis adhibebatur. Sues in duas partes secabatur et utraque pars in scalis suspendebatur. Inter deminutionem, femora et larda seiungebantur, dum ceterae partes in machinula carnea tritae, in urceis condirentur aut in farcimina converterentur. Sanguina et farcimen iecoris sunt specialitates regionis Twentensis. Sicut et 'balkenbrij' Twentense, quod ex farina fagopiri, iecore, lardo, et multis herbis paratur. "Non prius agricola paratus est ad 'scheenkn' quam 'balkenbrij' habeat." Partes suillae sapidissimae semper in postremum servabantur.

Dicitur interdum agros Twentenses manibus agricolarum formatos esse. Pagus saepibus cinctus, campis pratisque saepibus intermiscentibus, huic regioni proprius est. Agricultura per annos magnopere progressa est. Olim terra instrumentis ligneis et vi equorum arabatur; postea tractoria et machinae numero crescentes adhibitae sunt. Erant instrumenta arandi, solandi, serendi et metendi. Initio saeculi superioris, cultura mechanica agrorum magis magisque usitata facta est, et hodie magna et gravia machinamenta videmus, sicut metentilia, quae amplas agrorum areas optime colunt. Olim res longe aliter se habebat: laboriosus operis manualis usus instrumentorum simplicium. Ab aetatibus praehistoricis, homines terram ad arbitrium suum formaverunt. Progressus agriculturae haec impellit. Dissimilis venatoris primitivi, agricola naturam loci mutat et mundum naturalem circum se afficit. Initio, agricola naturam loci locupletat. Varietas formarum regionum, opera hominum creata, vias aperit novis generibus plantarum animaliumque. Populi praehistorici qui in hac regione, in silvis vastis et primigeniis, habitabant, primo genus nimiae exploitationis exercebant. In morainis et solis arenosis, altiores silvae primae partis usque ad solum exustae sunt et triticum in parvis agris inde ortis sertum est. Nullis laetaminibus adhibitis; cum solum post aliquot messes exhauriretur, novum agrum in silva purgabant. Agro vetere in pascuum suibus et iumentis parvo adhibebatur. Silva in solo exhausto se regenerare non iam poterat, et processu temporis, in his locis fruticeta orta sunt, quae multo postea magnas partes regionis Twentiae tegerent. Auctis silvae partibus in locis altioribus excisis ad pascua et agros arabiles faciendos. Hinc factum est ut aqua per valles fluminum celerius deflueret, quod in locis humilioribus ad inundationes, paludes, et paludum formationem duxit. Erosio vales amnium fertiles creat et, caesis silvis abietum quae hic creverant, prata caedua floribus opulenta. Agricultura arabilis in regionibus altioribus coarctatur. Hic, regiones agrariae contiguae, quae 'essen' appellantur, emergunt. In marginibus 'essen' pascua inveniuntur, quae 'Hooilanden' appellantur. Haec potissimum prope aquam et prope fundum sita erant. Haec pascua saeptis et arboribus, sicut salicibus decorticatis, cincta erant. Hi saepes sunt quae regionem Twentensem tam amoenam reddunt. Circa annum DCC, prima vici et oppida hic exstiterunt. Erant adhuc modo parvae coloniae in regione fera et deserta. Incolae constabant ex gentibus vel familiis cum Saxonibus sociis, praesertim Tubantibus, a quibus haec regio nomen accepit. Eorum opiniones multas similitudines cum mythologia Norvegica habebant. Freya, Tyr et Wodan erant di quibus cultus dabatur. Etiam hodie vestigia illius aetatis antiquae in Twentia inveniri possunt.

Est dictum notissimum: 'At agricola arat pergit'. Terra arabatur aratro ligneo et, postea, ferreo, bove aut equis tracto. Solum laxabatur ut semina sererentur et plantae sererentur. Solum laetandum erat. Cum segetes germinavissent, herbae inutiles evellendae erant, et cum messis parata esset, in horra reponenda erat. Hoc opus arduum erat. Est dictum notissimum: "Si agricola in clune sedet, nihil e terra nascetur…". Secale, avena, triticum, et hordeum colebantur. Tempore messis, haec falce, quae 'zicht' appellatur, metebantur. In fasciculos ligabantur, qui 'fascis' appellantur. Hi fascis in agro alter alteri superponebantur ad siccandum, 'cumulos' formantes. Plaustri onerati ad villam ducebantur, ubi paleae a granis seiungebantur. Semen ad molitorem ferebatur, qui id in farinam triturus erat, et farinaria hac utebatur ad panem coquendum. Uxor agricolae plerumque parvum hortum holitorem prope fundum ad usum suum habebat. Annorum decursu, agricultura magis magisque machinis adhibita est. Evitavit equus, et tractor advenit. Machinae ingeniosae ad serendum, serendum, metendum et fruges conficiendas magis magisque adhibebantur. Machinae triturae, metentiae solanorum, concisoriae et ceterae excogitatae sunt ut opus facilius redderent. Si agros regionis Twentensis hodie spectaveris, videbis magna machinamenta metendi, quae ad societates machinales rusticas pertinent, quaeque tempore messis maizium, secale, aut avena ex agro tollunt et uno actu conficiunt, ut messis recta ad officinam mitti possit. Res olim longe aliter se habebant. Parvi agricolae et aratro et pecu versabantur, et per totum diem laborare debebant ut modo victum haberent. "Bovem macram et equum pinguem nihil valent agricolae."

Pastor gregem suum in ovili tenebat. Grex saepe ex ovibus diversorum dominorum constabat. Aestate, in agris inveniri poterant – in nemoribus communibus. Circa annum MDCCC, octoginta centesimae regionis Twentiae erant erica – solum ferum et asperum. Oves curabant ne erica nimis incresceret aut in silvam converteretur. Pastor optimos fabulas de creaturis in agris noverat – de 'pullis canis', 'leporibus umbraticis', 'canibus inferni' et 'mulieribus albis'. 'Wief' translaticie verbum Tventanum pro 'mulier' fuit; nonnisi sub influxu significationum adversarum vocabuli Batavi 'wijf' – ut in 'viswijf' (uxor piscaria) – verbum 'vrouw' (mulier) 'wief' supplantavit. 'Witte' ad cognitionem, ad puritatem, ad scientiam refert. 'Wit wief' est igitur mulier quae magnam scientiam possidet. Haec mulier omnia de herbis sciebat et saepe obstetrix erat. Si vacca aegrotaret, 'witte wief' arcessebatur, et sciebat prorsus quid agendum esset. Aliquando 'wief' erat mulier caelebs et senis, quae in nemore aut in silva habitabat. Propter persecutiones sagarum, facillimus erat scopus. Hodie, optimum est ne iter cum 'wit wief' incidas. Sub terra in veteribus tumulis sepulcralibus habitant, ubi magnos convivia potoria celebrant et adulescentes ad se alliciunt. Ut eas in aeternum carcerem coniciant. Si audent, monitum neglegunt et noctu in villam veniunt ut cervisiam clam surripiant. Hae feminae albae periculosae sunt.

Ancillae in agro operanti parva area debebatur, in qua lini semen sereret. Hoc privilegium, cum pactum operae conficeretur, statutum est et pars mercedis eius erat. Ancillae saepe ius erat ad 'spint' – aream duodecim passuum quadratorum – lini prope acervum stercoris servati. Linum enim bona laetaminis copia eget. Haec semina lini, sive liniola, in 'lienstuk', agro lini, serenda erant. Duo genera lini sunt: unum flore albo, alterum flore caeruleo. Genus album, quod brevius est et in caulibus magis ramificatur, ad semen seritur. Varietas caerulea seritur propter fibram suam, ex qua telae confici possunt. Ancilla messem in lineam pro thoro suo convertit. In Twentia, multae sunt villae rusticae ubi 'rotboer' habitabat. Hi non erant homines molesti, sed agricolae in quorum agris 'rot' vel 'reut' erant lacunae in quibus linum putrescebat. Ad copias piscium tuendas, linum in fluminibus et rivis putrescere per totam Europa Boreoccidentalis. Putrefactio gradus necessarius in lino conficiendo erat et curabat ut fibrae colligi possent.

Tessere agricolae opus hiemale erat. Mulier filum nitebat. Agricola hoc in textrino faciebat. Filum tramae trans fusum, id est tramam, per fila ordis iaciebat. Hic processus sine fine repetitur; haec sunt ordo et trama. Illud proverbium tibi pro certo notum est. Fila ordinis amylo firmabantur, quod maxime attritu et usu laborant. Ad hoc saepe patera quaedam propria adhibebatur. Tela texere opus hiemale erat, et si massa amylacea congelaretur, textrix continuare non poterat et timebat ne opus suum perficere non posset. 'Et vrös em op 'n emmer' – 'congelatur in situla' – est locutio in Twentia adhibita ad describendum hominem anxium. Filii ordines – septingenti ad octingenti numero – circum id quod 'Boom' appellabatur convolvebantur. Quod quidem munus erat. 'Boom' instruere cum 'noaber' (vicino) fiebat, et opus erat accuratum, patientiae plenum, multumque temporis consumens, inter quod, utique, multa colloquia intererant. Quotiescumque nova 'boom' in telario instruēbatur, novum opus inceptum est. Antequam linum nitetur, fibra a ligno seiungenda est; ad hoc, inter alia, 'hekel' adhibetur. Haec est tabula clavis aut clavibus instructa, quae spissiores fit, ad fibras ligneas e fibris lini excerpendas. Saepe homines utrimque sedebant et vicissim partem lini super pectinem imponebant. Itaque 'aliquem per hekel ducere' significabat rem penitus explorare.

Hic ferrum, dum calet, per Dies Artificum foratur.

Hermanus Bekhuis, faber calcearius, hanc artem translaticiam in officina fabrorum apud Museum Sub Divo "Los Hoes" demonstrat.

Hic Thomas Stork panem translaticium coquit.